Değerli hemşehrilerimiz; eski sitemizi yenileme aşamasında bazı bilgileri taşıma olanağımız bulunmadığı için şu andaki sitemizde eksik bulduğunuz bölümlerimiz ve köylerimizle ilgili bilgi, belge, fotograf, video gibi içeriğimizi geliştireceğini düşündüğünüz herşeyi sitemiz üzerinden veya ilgili mail adreslerini kullanarak bize ulaştırabilirsiniz.
| 16 Temmuz 2009
Kitap Harfi | El Yazısı | Türkçe Okunuşu | Örnek Kelimeler |
A a | A a | A | атакъэ horoz; ары evet; апч cam; ар o; ау fakat; ахъщ para |
Б б | Б б | B | бэ çok; баджэ tilki; бзэ dil; бзыу kuş; бжьэ arı;быбын uçmak |
В в | В b | V | (Yabancı kelimelerde) вагон vagon; ваз vazo; винт vida |
Г г | Г г | İnce Ğ | гыны barut; гыкIын çamaşır yıkamak; лъагэ yüksek |
ГУ гу | ГУ гу | GU | гу kalp; гугъэ umut; гупшыс düşünce; нэгу yüz |
Гъ гъ | Гъ гъ | Kalın Ğ | гъэмаф yaz; гъэ yıl; гъыбз ağıt; гъы ağlama; дэхагъ güzellik |
Гъу гъу | Гъу гъу | Kalın ĞU | гъунджэ ayna; гъунэгъу komşu; гъогу yol; гъучI demir |
Д д | D д, g | D | дыджы acı; дахэ güzel; дэшхо ceviz; дагъэ yağ; дышъэ altın |
Дж дж | Dж дж | C | джан gömlek; джы şimdi; джэнчы fasulye; джэмышх kaşık |
Дз дз | Dж дж | DZ | дзыо çuval; дзэ ordu; дзын atmak; бадзэ sinek |
Е е | Е е | E, YE | е kötülük; ежь kendi(si); емыкIу uygunsuz; ешъон içmek |
Ж ж | Ж ж | J | жэ ağız; жакIэ sakal; жэпкъ çene; бжыхьэ sonbahar |
Жъ жъ | ЖЬ жь | Kalın J | жъы yaşlı, eski; жъапхъ tava; жъажъэ yavaş, ağır |
Жъу жъу | Жъу жъу | Kalın JÜ | жъуагъо yıldız; жъон kaynamak; зэжъу dar; мыжъо taş |
Жь жь | Жь жь | Kalın J | жьы hava; жьыбгъэ rüzgar; жьау gölge; бжьыны soğan |
З з | З з | Z | зы bir; закъо yalnız; зэкIэ bütün, hepsi; зауэ savaş; мазэ ay |
И и | U и | İ, Yİ | ины büyük; и sekiz; из dolu; илъэс yıl; икъун yetmek |
Й й | Û й | Y | бай zengin; дэжъый fındık; пай için; кIэй dere, vadi |
К к | К к | K | канал kanal; класс sınıf; кран vinç; musluk; марк pul |
Ку ку | Ку ку | KU | кушъэ beşik; ко but, kalça; коцы buğday; куу derin |
Къ къ | Къ къ | Kalın K | къабзэ temiz; къэ mezarlık; къашъо dans; къэкIон gelmek |
Къу къу | Къу къу | Kalın KU | къо oğul; domuz; къухьэ gemi; къуае peynir; къуаджэ köy |
КI кI | КI кI | Sert Ç | кIалэ delikanlı; кIэнкIэ yumurta; кIымаф kış; кIапсэ ip |
КIу кIу | КIу кIу | Sert KU | кIуачIэ güç, kudret ; кIоцI iç; кIон gitmek; тхьакIум kulak |
Л л | Л л | L | лы et; лагъэ tabak; лэгъуп kazan; лэныст makas; мылы buz |
Лъ лъ | Лъ лъ | LH | лъы kan; лъэпэд çorap; лъакъо ayak; лъэпкъ soy; halk |
ЛI лI | ЛI лI | Sert LH | лIы adam; koca; лIыкIо elçi, aracı; лIэн ölmek; плIы dört |
М м | М м | M | машIо ateş; мэлы koyun; мэзы orman; макIэ az; мыр bu |
Н н | Н н | N | нэ göz; ны anne; непэ bugün; нашэ kavun; нысэ gelin |
О о | О о | O, VO | о sen; ощы balta; осы kar; ощхы yağmur; орэд şarkı |
П п | П п | P | псы su; пэ burun; пчъэ kapı; пшъашъэ genç kız; пхъэ odun |
ПI пI | ПI пI | Sert P | пIэ yatak; пIалъэ süre; пIыкIэн üşümek;лъапIэ değerli;pahalı |
ПIу пIу | ПIу пIу | Sert PU | пIуакIэ ince; пIуабл hasır; пIун beslemek; сабыипIу dadı |
Р р | Р р | R | ренэу sürekli; разэ memnun; рэхьат rahat; джыри henüz |
С с | С с | S | сэ ben; сымадж hasta; сапэ toz; сэнашъхь üzüm; сыд ne |
Т т | Т т | T | тэ biz; ты baba; тхьэ tanrı; тыгъэ güneş; тыгъужъ kurt |
ТI тI | ТI тI | Sert T | тIы koç; тIэкIу biraz; тIысын oturmak; ятIэ toprak |
ТIу тIу | ТIу тIу | Sert TU | тIу iki; тIурыс yaşlı, eski; тIокIы yirmi; тIупщын bırakmak |
У у | У у | U, VU | унэ ev; узы hastalık; ağrı; уанэ eyer; упчIэ soru; усэ şiir |
Ф ф | Ф ф | F | фыжьы beyaz; фабэ sıcak; фэмыф tembel; фэдэ gibi |
Х х | Х х | İnce H | хы altı; deniz; хатэ bahçe; хабзэ âdet; хафэ ekşi; хэт kim |
Хъ хъ | Хъ хъ | Kalın H | хъэдэн bez; хъырбыдз karpuz; хъырцэ şeftali; хъы ağ |
Хъу хъу | Хъу хъу | Kalın HU | хъу erkek; хъурай yuvarlak; хъупIэ otlak; хъурджан yüzük |
Хь хь | Хь хь | H | хьайнап ayıp; хьалыгъу ekmek; хьау hayır; хьэ köpek; arpa |
Ц ц | Ц ц | TS | цэ diş; цы yün; tüy; цыгъо fare; цацэ çatal; напцэ kaş |
Цу цу | Цу цу | ÇÜ | цуакъэ ayakkabı; цу öküz; цумпэ çilek; тхьацуф oklava |
ЦI цI | ЦI цI | Sert TS | цIэ ad; bit; цIыфы insan; цIыкIу küçük; цIынэ ıslak, nemli |
Ч ч | Ч ч | Ç | чэты tavuk; чэтыу kedi; чыжьэ uzak; чэщы gece; чан keskin |
Чъ чъ | Чъ чъ | Yumuşak Ç | чъыгы ağaç; чъыIэ soğuk; чъые uyku; чъэн koşmak |
ЧI чI | ЧI чI | Sert Ç | чIыпIэ yer; чIыфэ borç; чIэгъ alt; чIыхъумбый köstebek |
Ш ш | Ш ш | Ş | шы at; erk.kardeş; шыпхъу kızkardeş; шхонч tüfek |
Шъ шъ | Шъ шъ | Kalın Ş | шъхьэ baş; шъэжъый bıçak; шъынэ kuzu; шъабэ yumuşak |
Шъушъу | Шъу шъу | Kalın ŞÜ | шъо siz; deri; шъузы kadın; шъоущыгъу şeker; шъоу bal |
ШI шI | ШI шI | İnce Ş | шIэх hızlı; шIэн yapmak; bilmek; шIэтэу parlak; пшIы on |
ШIу шIу | ШIу шIу | İnce ŞÜ | шIуцIэ siyah; шIой kirli; шIу iyi; шIуанэ çapa; IэшIу tatlı |
Щ щ | Щ щ | Kalın Ş | щэ süt; kurşun; щы üç; щынэ korku; щагу avlu; щыды eşek |
Ъ ъ | Ъ ъ | Sertleş. iş. | гъ, жъ, къ, чъ, хъ, шъ |
Ы ы | Ы ы | I | ыкIи ve; ыпэкIэ önde; önce; ыужыр arka; ышIагъ yaptı |
Ь ь | Ь ь | Yumuş. iş. | жь, хь |
Э э | Э э | A-E arası | экзамен sınav; экран ekran; матэ sepet; панэ diken |
Ю ю | Ю ю | YU | Юсыф Yusuf; Юныс Yunus; плюс artı |
Я я | Я я | YA | ябгэ zalim, hain; ягъэ zarar; sivilce; ятIэ toprak; яжьэ kül |
I I | I I | Keskinl. iş. | Iай çirkin; Iэ el; Iахьыл akraba; Iыгъын tutmak; паIо şapka |
Iу Iу | Iу Iу | Keskin U | Iудан iplik; Iофы iş; Iон söylemek, demek; чыIу düğme |
ALFABENİN BAZI ÖZELLİKLERİ
Türkçe harfler Adığece sesleri tam olarak karşılamadığından, alfabeyi öğrenmek için en iyi yöntem, dili bilen birine kelimeleri söyleterek sesleri telaffuz etmeye çalışmaktır.
У harfi, bazı sessiz harflerle birlikte (гу, гъу, жъу, ку, къу, кIу, пIу, тIу, хъу, цу, шъу, шIу) kelime sonlarında yarım okunur. Bu nedenle bunlar ayrı harf olarak kabul edilmişlerdir. Bu bitişik harflerde “у”, bazı kelimelerde “о” harfine dönüşmektedir (жъу-жъо; кIу-кIо; тIу-тIо; шъу-шъо).
- Yabancı kökenliler dışında в (v), к (k), р (r), э (e) harfleri ile kelime başlamaz.
- Е (E) ve И (İ) harfleri kelime ve hece başında YE ve Yİ olarak okunur.
- О (O) ve У (U) harfleri kelime ve hece başında VO ve VU olarak okunur.
- Э harfi, e ile a arası, ama daha çok a’ya yakın bir ses olarak okunur.
- Alfabede harf olarak kabul edilen, ancak ses karşılığı olmayan ve sadece diğer harflerle birlikte kullanılan üç işaret vardır:
2-Yumuşatma işareti (ь) ж ve х harfleriyle kullanılır (жь, хь) ve daha kalın okunmalarını sağlar.
3-Keskinleştirme işareti (I) sessiz harflerden sonra kullanılır (кI, лI, пI, тI, цI, чI, шI) ve harfin daha keskin (sert) okunmasını sağlar. Sesli harflerden ise önce kullanılır (Iа, Iе, Iи, Iы, Iэ, Iу); Arapçadaki hemzenin işlevini görür (neş’e, Kur’an v.b.).
